Komor Adaları

Resmi adı: Komorlar Federal İslâm Cumhuriyeti

Başkenti: Moroni. (Nüfusu: 26.000) (Büyük Komor'dadır.)

Diğer önemli şehirleri: Mutsamudu, Fomboni, Domoni, Ouani.

Yüzölçümü: 1862 km2.

Nüfusu: 520.000 (1993 tahmini). Nüfusun % 23.5'i şehirlerde yaşamaktadır. Ortalama ömür 52 yıldır. Çocuk ölümlerinin oranı binde 87'dir. Nüfusun % 47.5'ini 14 yaşın altındakiler oluşturmaktadır.

Km2 başına düşen insan sayısı: 279.2

Nüfus artış hızı: % 3.6

Etnik yapı: Komor Adaları'nda yaşayan halkın % 90'ı Savahili, % 8.5'i Araptır. Kalan nüfusu Hindistanlılar, Malaylar, Malgaşlar ve sömürge döneminde yerleştirilmiş olan Fransızlar oluşturmaktadır. Doğu Afrika kıyılarına da yayılmış olan Savahililer genellikle sahil bölgelerde yaşadıklarından böyle adlandırılmışlardır. (Arapça'da savahil sahilin çoğuludur.) Siyah tenli yani zencidirler. Kendilerine özel bir dilleri vardır. Ancak bu dilde Arapça'nın büyük etkisi görülür. Savahililer genelde İslâm'a bağlılıklarıyla bilinirler. Komor adalarında yaşayan Savahililerin tamamı Müslümandır. Bu adalarda yaşayan Arapların ise % 90'a yakını Müslümandır.

Dil: Resmi dil Komoro Arapçası ve Fransızca'dır. Fransızca'nın resmi dil olarak kabul edilmesi sömürge döneminin bir kalıntısıdır. Halkın % 99'u Fransızca bilmez. Halk arasında Arapça ve Savahilice de konuşulur.

Din: Resmi din İslâm'dır. Halkın % 99'u Müslümandır. Müslümanların tamamı sünni, çoğunluğu Şafii az bir kısmı hanefidir. Kalan nüfus hıristiyan ve hindudur. Hıristiyanlar Fransa tarafından yerleştirilmiş olan katoliklerdir.

Coğrafi durumu: Doğu Afrika ülkelerinden olan Komor Adaları, Madakaskar'la Mozambik arasında Hint Okyanusu'nun içinde yer alan takımadalardan ibarettir. Doğusunda Madakaskar, batısında Mozambik yer alır. Ülkeyi oluşturan takım adaların en büyük üçü şunlardır: Büyük Komor adası: 1148 km2, Anjuan Adası: 424 km2, Moheli Adası: 290 km2. Bunların dışında kalan birkaç küçük ada da Komor Adaları grubuna dahildir. Komor Adaları grubuna dahil olan ve 347 km2 yüzölçümüne sahip Mayot Adası ise hâlâ Fransız işgali altındadır ve Fransa'nın deniz aşırı eyaleti statüsündedir. En yüksek yeri Büyük Komor'daki Kartala Dağı (2560 m.)'dır. Kimisi denize ulaşan kimisi kara içinde kaybolan birkaç küçük akarsuyu vardır. Topraklarının % 45'i tarım alanı, % 7'si otlak, % 16'sı ormandır. Komor Adaları'nda tropikal ve yağışlı bir iklim hâkimdir. Büyük Komor Adası'nda yıllık sıcaklık ortalaması 28.8 derece, yıllık yağış ortalaması 2639 mm.'dir. Anjuan Adası'nda ise bu oran 25.6 derece/1900 mm.'dir.

Yönetim şekli: Komor Adaları 7 Haziran 1992'de yürürlüğe konan anayasayla yönetilmektedir. Anayasa ülkedeki rejimi federal İslâm cumhuriyeti olarak tanımlamaktadır. Ülke içişlerinde özerk 3 federal bölgeden meydana gelir. En üst yönetici devlet başkanı, hükümetin başkanı başbakandır. Üyeleri genel seçimle belirlenen 42 üyeli bir parlamentosu vardır. Komor Adaları, BM, İKÖ (İslâm Konferansı Örgütü), Afrika Antiller ve Pasifik Sözleşmesi, Uluslararası Para Fonu (IMF), İslâm Kalkınma Bankası gibi uluslararası örgütlere üyedir.

İdari bölünüş: İçişlerinde özerk 3 adadan, 7 yerel yönetimden meydana gelir. Üç özerk ada, Büyük Komor, Anjuan ve Moheli'dir. Küçük adalar bu özerk adalara bağlıdır.

Tarihi: Komor Adaları'nın doğru adı Kamer Adaları'dır. Osmanlı kayıtlarında ve Arapça'da bu isimle geçer. Kamer kelimesi Arapça'da ay anlamına gelir. Ancak Fransızlar bu ismi "Komor (Comores)" olarak okumuşlar ve resmiyette de bu ad kullanılmıştır. Komor Adaları'na İslâm 15. yüzyılda girmiştir. Tarihi kaynaklardan anlaşıldığına göre, bu adalar Müslümanların girmesinden önce büyük ölçüde boştu. Müslümanlar bu adalara girdikten sonra burada ayrı bir sultanlık kurdular. Zamanla Komor Adaları'nı oluşturan dört büyük adanın her birinde ayrı bir sultanlık kuruldu ve zaman zaman bu sultanlıklar arasında çatışmalar oldu. 18. yüzyılda Tanganika kıyısından gelerek Büyük Komor Adası'na yerleşen Şeyh Ngome de Pate adanın hanım sultanının kız kardeşiyle evlendi. Bu evlilikten doğan Mwinye Mku adlı şahıs Sultan Ahmed adını alarak teyzesinin tahtına geçti ve diğer adaları da kendine bağladı. Sultan Ahmed'in Büyük Komor Adası'ndaki yönetimi 1875'e kadar sürdü. Ancak onun sultanlığı döneminde Fransız sömürgeciler Komor adalarına yönelik saldırılar başlattı ve 1841'de Mayot (Mayotte) adasını ele geçirdiler. Büyük Komor'da 1875'te Sultan Ahmed'in yerine geçen torunu Seyyid Ali, Fransızlara yanaşmak ve onların himayelerini kabullenmek zorunda kaldı. Fransızlar Anjuvan Adası'nı da 1886'da Sultan III. Abdullah'ın adaya hükmettiği sırada hâkimiyetlerine aldılar. Böylece bütün Komor Adaları Fransız hâkimiyetine geçmiş oldu. Adalardaki geleneksel sultanlık yönetimi (emirlik) Fransız hâkimiyeti altında 1912'ye kadar devam etti. Fransızlar 1912'de bütün yerel yönetimleri ve İslâmi uygulamaları ortadan kaldırdılar ve Komorlar'ı yine kendi hâkimiyetlerinde olan Madagaskar'a bağladılar. II. Dünya Savaşı'ndan sonra Komor Adaları Müslümanları bağımsızlık mücadelelerine hız kazandırdı ve bu amaçla Tanzanya'da bazı örgütler kurdular. Bu örgütler sonra Komor Adaları Milli Kurtuluş Hareketi bünyesinde birleşerek organize bir faaliyet içine girdiler. Fransa da 1974'te adaların geleceğiyle ilgili bir referandum yapmak zorunda kaldı. Açıklanan sonuçlara göre Mayot Adası halkının % 65'i Fransız idaresinin devamını, diğer adalardaki halkın ise % 95'i bağımsızlığı istemişti. Fransa, 1 Ocak 1976'da Mayot Adası dışındaki adaların bağımsızlığını kabul etti. Ancak ilginçtir ki kurulan bağımsız cumhuriyetin başkanlığına bir batı hayranı olan Ali Suveylih geçirildi. Ali Suveylih ülkesini modernleştirme iddiasıyla İslâmi tesettürü ortadan kaldırmak dahil birtakım reformlar gerçekleştirmek suretiyle Fransız işgalcilerin başaramadıklarını başarma çabası içine girdi. Ancak 1978'de Ahmed Abdullah tarafından gerçekleştirilen bir darbeyle Ali Suveylih görevden uzaklaştırıldı. Yeni başkan Ekim 1978'de anayasayı değiştirerek devletin resmi adını "Komorlar Federal İslâm Cumhuriyeti" yaptı. Ahmed Abdullah da Fransa'yla iyi geçinmeye özen göstermesine ve İslâmizasyon faaliyetini sadece halkı kendine bağlamak için kullanmasına rağmen Batılıların desteklediği paralı askerler tarafından kendisine karşı birkaç kez başarısız darbe girişiminde bulunuldu. Batılı güçler Ahmed Abdullah'ın ülkenin İslâmi kimliğine önem vermesinden rahatsız oluyorlardı. Ahmed Abdullah Kasım 1989'da bir suikast sonucu öldürüldü ve yerine hâlen bu görevi sürdüren Said Muhammed Çuhar geçirildi.

Dış problemleri: Ülke bağımsız olmasına rağmen Fransa'nın yönetim üzerindeki etkisi ve baskısı ciddi bir şekilde hissedilmektedir. Mayot adası konusu da Fransa'yla Komorlar arasında bir problem oluşturmaktadır. Komorlar yönetimi Mayot adasının federasyona girmesini isterken Fransa bu adayı elinde çıkarmak istememektedir. (Ayrıca "Tarih" kısmına bkz.)

İç problemleri: Ülkenin en önemli iç meselesi siyasi istikrarsızlıktır. Bunda Fransız müdahalesinin de etkisi olmaktadır. Ülke başarılı darbelerin yanı sıra birkaç da başarısız darbe teşebbüsü yaşadı. Bunların sonuncusu olan Eylül 1992'deki darbe teşebbüsünden dolayı bir suikast sonucu öldürülen eski başkan Ahmed Abdullah'ın iki oğlu da dahil 9 kişi önce idam sonra ömür boyu hapis cezasına çarptırıldı. Siyasi istikrarsızlık yüzünden 1993'te üç kez hükümet değişikliği oldu. Halk ülkenin İslâmi kimliğinin korunmasından yana olan eski başkan Ahmed Abdullah'ın öldürülmesi sonrasında işbaşına gelen yeni başkanı pek benimsememektedir. Buna rağmen Aralık 1993'te gerçekleştirilen genel seçimlerde parlamentodaki 42 sandalyeden 21'ini başkanı destekleyenler kazandı. Bu durum seçimlere hile karıştırıldığını ortaya koyuyordu.

İslami Hareket: Komorlar Müslümanları dinlerine bağlılıklarıyla bilinirler. Ancak gerek Fransız işgali döneminde, gerekse eski başkan Ali Suveylih zamanında halkın dinini öğrenmesine fırsat verilmedi. Bununla birlikte halk inancını samimiyetle korudu. 1978'de devletin resmi adının "Federal İslâm Cumhuriyeti" olarak değiştirilmesinde ve bazı İslâmizasyon faaliyetlerinde bulunulmasında halkın dinine bağlılığının etkisi olmuştu. Ancak halkın fakirliği ve Fransa'nın siyasi ve ekonomik baskısı ülkedeki İslâmi çalışmaları olumsuz yönde etkilemektedir. Ülke iyice fakir duruma getirildiğinden Fransa ve Arap ülkelerinin ekonomik yardımlarına mahkum durumdadır. Bu yardımlar siyasi karar mekanizmasını da etkilemektedir. Ayrıca Fransa bu ülkede paralı asker ve çok sayıda casus bulundurmaktadır. Ağustos 1992'de Komor Adaları'nda İslâm faaliyetlerin yaygınlaştırılması konusunda birçok İslâm ülkesinden düşünürün ve temsilcinin katıldığı sempozyum düzenlendi. Bu sempozyumda adalarda yapılacak İslâmi faaliyetler konusunda Komor Adaları yönetimiyle uluslararası İslâmi kuruluşlar arasında işbirliğine gidilmesi konusunda bazı kararlar alındı.

Ekonomi: Fransız sömürgeciler Komor Adaları'nın bütün tabii zenginliklerini ülkelerine taşıdıkları halde adaları kasıtlı olarak geri bırakmışlardır. Bu yüzden bu ülke bugün dünyanın ekonomik yönden en geri kalmış ülkeleri arasındadır. Ekonomi birinci derecede tarıma dayanır. Tarımdan elde edilen gelirin gayri safi yurtiçi hasıladaki payı % 44'tür ve çalışan nüfusun % 53.3'ü bu alanda iş görmektedir. Başta gelen tarım ürünleri kokulu bitkiler, kopra, kakao, vanilya, kahve, koku yapımında kullanılan ylang ylang adlı bitki, karanfil, çeşitli çiçekler, sebzeler, hindistan cevizi ve çeşitli meyvelerdir. 1992'de 15 bin ton tahıl, 60 bin ton yer bitkileri, 8 bin ton baklagiller, 57 bin ton meyve, 4 bin ton sebze üretilmiştir. 1992'de ülkede 47 bin baş sığır, 14 bin baş koyun bulunuyordu. 1991'de 6500 ton balık avlanmıştır. Kendi gelirleri temel ihtiyaçlarını karşılamaya yetmediğinden başta İslâm ülkeleri olmak üzere çeşitli ülkelerden karşılıksız yardım (bağış) ve kredi almaktadır. Komor adalarının en verimli tarım arazilerine sahip olanı olan Mayot adası hâlen Fransız işgalindedir.

Para birimi: Komor Frankı

Gayri safi milli hasılası: 260 milyon dolar. (Yıllık safi artış: % 2.6)

Kişi başına düşen milli gelir: 500 dolar.

Dış ticaret: İhraç ettiği ürünlerinin başında kakao, koku yapımında kullanılan bitkiler, vanilya, kahve vb. tabii ürünler gelir. İthal ettiği malların başında da motorlu araçlar, makineler, petrol ürünleri, inşaat malzemeleri, elektrikli araçlar ve gıda maddeleri gelir. Dış ticaretinde birinci sırayı Fransa alır. Ondan sonra Japonya, Singapur, Hollanda, İngiltere, Pakistan, Madagaskar, Kenya, Tanzanya ve Çin gelir. 1991'deki dış ticaret açığı 33 milyon dolar, aynı yıl uluslararası cari işlemlerindeki açık ise 9 milyon dolar olarak gerçekleşmiştir.

Sanayi: Mevcut sanayi kuruluşlarının çoğu adalarda üretilen tarım ürünlerinin işlenmesiyle ilgili küçük sanayi kuruluşlarıdır. Bunun yanı sıra sabun vs. gibi günlük ihtiyaç maddeleri üreten fabrikalar, maden suyu tesisleri, dokuma ve ayakkabı atölyeleri, bazı el sanatlarının icra edildiği küçük sanayi tesisleri ve kayık yapılan atölyeler de mevcuttur. Komorlar'daki halkın büyük çoğunluğunu oluşturan Savahililer el sanatlarında ünlüdürler. İmalat sanayisinin gayri safi yurtiçi hasıladaki payı % 4'tür. Çalışan nüfusun yaklaşık % 4.2'si sanayi sektöründe iş görmektedir.

Enerji: 1991'de 16 milyon kw/saat elektrik üretilmiştir. Aynı yıldaki elektrik tüketimi de bu rakama eşittir. Elektrik enerjisinin % 87.5'i termik santrallerden, % 12.5'i hidroelektrik santrallerinden elde edilmektedir. Kişi başına yıllık elektrik tüketimi ortalama 28 kw/saattir.

Ulaşım: Büyük Komor'da başkent yakınında uluslararası trafiğe açık bir havaalanı mevcuttur. Bundan başka iç ulaşımda kullanılan 3 havaalanı vardır. Ancak adalar arası ulaşımda daha çok deniz yolu kullanılmaktadır. Komorlar, 100 grostonun üstünde yük taşıyabilen 6 gemiye, 850 km. karayoluna sahiptir. Bu ülkede ortalama 84 kişiye bir motorlu ulaşım aracı düşmektedir.

Eğitim: Komorlar'da ilkokul altı, ortaokul 4, lise 3 yıldır. 260 ilkokul, 33 genel ortaöğretim kurumu, 4 mesleki ortaöğretim kurumu vardır. İlkokul çağındaki çocukların % 55'i bu öğretimden yararlanabilmektedir. Yüksek öğretim kurumu olmadığından yüksek öğrenim yapmak isteyenler komşu ülkelere gitmektedirler. Komor Adaları gençlerinin en çok yüksek öğrenim gördükleri ülke Tanzanya'dır. Okuma yazma bilenlerin oranı % 48'dir.

Sağlık: Komorlar'da 20 hastane, 47 doktor, 6 diş doktoru, 70 hemşire mevcuttur. 11.063 kişiye bir doktor düşmektedir.