Katar

Resmi adı: Katar Devleti

Başkenti: Devha (Nüfusu: 330.000)

Diğer önemli şehirleri: Musay'id, Reyyan, Ummu Said, Medinetu'l-Halife, Duhan.

Yüzölçümü: 11.427 km2.

Nüfusu: 540.000 (1993 tahmini). Nüfusun % 88'i şehirlerde yaşamaktadır. Ortalama ömür 66 yıldır. Çocuk ölümlerinin oranı binde 31'dir. Nüfusun % 28'ini 14 yaşın altındakiler oluşturmaktadır.

Km2 başına düşen insan sayısı: 47.2

Nüfus artış hızı: % 4.7

Etnik yapı: Nüfusun % 40'ını Araplar, kalan nüfusu da Güney Asyalılar oluşturmaktadır. Güney Asyalıların çoğunluğu Pakistan, Hindistan, İran ve Bangladeş göçmenleridir.

Dil: Resmi dil Arapça'dır. Halkın büyük çoğunluğu da Arapça konuşmaktadır.

Din: Resmi din İslâm'dır. Halkın % 93'ü Müslümandır. Kalan nüfusun bir kısmı (% 2 veya 3) hıristiyan, diğeri hinduizm, bahaizm gibi doğu dinlerine mensuptur. Müslümanların büyük çoğunluğu sünni ve Hanbeli, bir kısmı da Şii Cafercidir.

Coğrafi durumu: Ortadoğu ülkelerinden sayılan ve Basra Körfezi üzerinde bir yarımada olan Katar, güneyden Suudi Arabistan diğer yönlerden Basra Körfezi'yle çevrilidir. Batıdaki tepelik bölge dışında kalan kısmı düzlük ve geneli çöldür. Tarıma elverişli arazisi çok azdır. Nüfus daha çok kıyı bölgelerde toplanmıştır. Yaz döneminde sıcaklık yüksek yağmur azdır. Körfez kıyısında bulunan başkent Devha'da Haziran - Eylül arasında sıcaklık ortalaması 50 derecedir. Yıllık yağış ortalaması ise 75 mm.'dir.

Yönetim şekli: Katar'da monarşik bir emirlik sistemi hâkimdir. Hükümet emir tarafından tayin edilir. Ülke Temmuz 1970'de yürürlüğe konan anayasayla yönetilmektedir. 35 üyeli bir Danışma Meclisi vardır. Ancak bu meclisin üyeleri seçimle değil tayinle belirlenir ve sınırlı bir yasama yetkisine sahiptir. Emirin meclisin kabul ettiği yasaları veto etme hakkı vardır. Katar, BM, İKÖ (İslâm Konferansı Örgütü), Arap Devletleri Birliği, Körfez İşbirliği Konseyi, OPEC (Petrol İhraç Eden Ülkeler Teşkilatı), IMF (Uluslararası Para Fonu), İslâm Kalkınma Bankası gibi uluslararası örgütlere üyedir.

İdari bölünüş: 9 ilden meydana gelir.

Tarihi: Katar, Hz. Ebu Bekir (r.a.) döneminde İslâm topraklarına katılmıştır. Emeviler döneminde bazı ayaklanmalara şahit olan ve zaman zaman bağımsız yönetimlerce yönetilen Katar'a 899'da Karmatiler hâkim oldular. İsmailiyye Şiasının aşırılarından olan ve Fatimiler'e bağlanan Karmatiler Katar'ın yanı sıra Körfez'deki geniş bir alana hükmetmişlerdir. Karmatilerin hâkimiyeti 1058'deki halk ayaklanmasına kadar sürdü. Bundan sonra bölge yerel kabile şeyhlerinin yönetiminde kaldı. 1520'de Katar'ı Portekizliler işgal ettiler. Ancak Portekizliler çok fazla kalmadılar ve onların çekilmesinden sonra Beni Halid kabilesi bölgeye hükmetmeye başladı. 1766'da Utub kabilesinin el-Halife ailesi mensupları Katar'a yerleştiler. Burada inci avcılığı ve ticaretiyle uğraşmaya başladı ve 1783'te de bir bölgesel yönetim oluşturdular. Bu yönetim 1867'ye kadar yine el-Halife ailesinin yönetiminde olan Bahreyn'e tabi kalmıştır. Daha sonra Bahreyn'den bağımsız bir kimlik kazandı. 1871'de Katar'a bir Türk birliği yerleştirildi ve bölge Osmanlı Devleti'ne tabi oldu. Türk askeri birliği Katar'da 1915'e kadar kaldı. 1916'da imzalanan bir anlaşmayla Katar İngilizlere tabi oldu. Ülkenin İngilizlere tabi olduğu dönemdeki Katar yönetimi Şeyh Abdullah bin Câsim'deydi. 20 Ağustos 1949'da yerine oğlu Şeyh Ali bin Abdullah geçti. Onun 24 Ekim 1960'da çekilmesi üzerine yerine oğlu Ahmed bin Ali geçti. 1970'de İngilizler Katar'dan askerlerini çektiler ve 3 Eylül 1971'de de yerli yönetici Ahmed bin Ali'ye de emirlik unvanı verildi. Böylece Katar, bağımsızlık yoluna girmiş oldu. 22 Şubat 1972 tarihinde Halife bin Hammad emirliğe getirildi. O tarihten buyana Katar emirliğini bu kişi sürdürmektedir. Halife bin Hammad 1977'de başbakanlık ve savunma bakanlığı görevlerini de üstlendi. (Katar ve Bahreyn tarihleriyle ilgili bilgiler birbirini bütünlemektedir. Bu bakımdan ayrıca Bahreyn tarihine de bkz.)

Dış problemleri: Karasuları ve Basra Körfezi içindeki Havar adaları konusunda Bahreyn'le arasında bir anlaşmazlık bulunmaktadır. (Bu konuda Bahreyn'in dış problemlerine bkz.) Suudi Arabistan'la arasındaki sınır anlaşmazlığı 20 Aralık 1992'de imzalanan bir anlaşmayla sonuçlandırıldı.

Ekonomi: Katar'ın ekonomisi birinci derecede petrole dayanır. Bu ülkede petrol 1939'da bulunmuştur. 1992'de toplam 197 milyon varil petrol üretmiştir. OPEC ülkeleri arasında 1993'te gerçekleştirilen anlaşmadan sonraki günlük petrol üretimi 380 bin varildir. 1993'teki petrol rezervi 4 milyar 340 milyon varil olarak tahmin ediliyordu. Katar, doğal gaz yönünden de zengindir. 1992'de 9.1 milyar m3 doğal gaz üretmiştir. 1993'teki doğal gaz rezervi de 4 trilyon 675 milyar m3 olarak tahmin ediliyordu. Petrol ve doğal gazın gayri safi yurtiçi hasıladaki payı % 34 oranındadır. Su kaynakları oldukça kıt olan Katar'da tarım ancak kuyu açılmasıyla su elde edilebilen dar alanlarda ve devlet kredileriyle kurulmuş olan çiftliklerde yapılabilmektedir. Son yıllarda arıtma usulüyle elde edilen sularla sulanan seralar kurulmuştur. Devlet teşvikleriyle kurulan bütün bu çiftliklerde ve seralarda tahıl ve çeşitli sebzeler yetiştirilmektedir. 1992'de başta hurma olmak üzere 8 bin ton meyve, 30 bin ton sebze üretilmiştir. Ayrıca hayvan ve tavuk yetiştirilmesi için de çiftlikler kurulmuştur. 1992'de ülkede 11 bin baş sığır, 132 bin baş koyun bulunuyordu. Tarım ve hayvancılıktan elde edilen gelirin milli gelir içindeki payı % 1'dir. 1991'de 8100 ton balık avlanmıştır. Tarım, hayvancılık ve balıkçılık sektöründe çalışanlar tüm çalışan nüfusun % 1.7'sini oluşturmaktadır.

Para birimi: Katar Riyali

Gayri safi milli hasılası: 8 milyar 586 milyon dolar.

Kişi başına düşen milli gelir: 15.900 dolar

Dış ticaret: İhraç ettiği ürünlerinin başta gelenleri petrol, doğal gaz (bu ikisinin ihracattaki payı % 81), amonyak, gübre ve çeşitli asitlerdir. Ayrıca bazı sanayi ürünlerinin ticaretini yapmaktadır. İthal ettiği malların başta gelenleri elektrikli ve elektronik araçlar, ulaşım araçları, demir, gıda maddeleri, canlı hayvan, çeşitli sanayi ürünleri, kimyasal maddeler, ağaç ürünleri ve sigaradır. Dış ticaretinde birinci sırayı Japonya alır. Ondan sonra Hollanda, ABD, İngiltere, İtalya, Singapur ve Avustralya gelir. Dış ticaretinde açık yoktur. 1990'daki ihracat gelirleri ithalat giderlerinden 1 milyar 950 milyon dolar fazla olmuştur.

Sanayisi: Katar'ın en önemli sanayi kuruluşları petrol ve doğal gaz üretimine yönelik tesislerdir. Doğal gazın sıvılaştırılması ve yine doğal gazdan amonyak, üre, gübre, likit gaz vs. üretmek için çeşitli tesisler kurmuştur. Bunun yanı sıra bir demir - çelik kompleksine sahiptir. Yine çimento, çeşitli asitler ve yapay gübreler üreten fabrikalar kurmuştur. Bunun yanı sıra devlet desteğiyle çok sayıda küçük sanayi kuruluşu ve atölye kurulmuştur. Bunların başında da meşrubat, konfeksiyon, mobilya ve kimyasal madde üretimiyle ilgili sanayi kuruluşları gelir. İmalat sanayisinin gayri safi yurtiçi hasıladaki payı % 13'tür. Çalışan nüfusun yaklaşık % 7.5'i sanayi sektöründe iş görmektedir. Buna petrol tesislerinde çalışanlar da dahildir.

Enerji: Katar'da 1991'de 4 milyar 716 milyon kw/saat elektrik üretilmiştir. Aynı yıldaki elektrik tüketimi de bu rakama eşittir. Elektrik enerjisinin tamamı termik santrallerden elde edilmektedir. Kişi başına yıllık elektrik tüketimi ortalama 10.720 kw/saattir.

Ulaşım: Ülkenin tek havaalanı başkent Devha'daki Uluslararası trafiğe açık havaalanıdır. Dış dünyayla deniz bağlantısı Devha limanından sağlanmaktadır. Bunun yanı sıra Ummu Said'de yine ihracat ve ithalatta kullanılan bir büyük liman daha bulunmaktadır. Katar'ın 100 grostonun üstünde yük taşıyabilen 65 gemisi vardır. 1290 km. karayoluna sahiptir. Bu ülkede ortalama 2.8 kişiye bir motorlu ulaşım aracı düşmektedir.

Eğitim: Eğitim ücretsizdir. 160 ilkokul, 35 genel ortaöğretim kurumu, 3 mesleki ortaöğretim kurumu bulunmaktadır. İlkokul çağındaki çocukların % 88'i, ortaokul çağındaki çocukların % 75'i bu öğretimden yararlanabilmektedir. Katar'ın 1 üniversitesi, 2 yüksekokulu, 4 araştırma enstitüsü mevcuttur. Üniversite çağındaki gençlerden üniversiteye kayıt yaptıranların oranı % 19'dur. 25 yaşın üzerindekilerin % 13.5'i yüksek öğrenim görmüştür. Okuma yazma bilenlerin oranı ise % 76'dır.

Sağlık: Katar'da 3 hastane, 720 doktor, 95 diş doktoru, 1600 hemşire mevcuttur. 750 kişiye bir doktor düşmektedir. Sağlık hizmetleri iyi bir seviyededir. Sağlık kurumları modern cihazlarla donatılmıştır.